Kort antwoord
Bij een gezamenlijke echtscheiding is de Nederlandse rechter bevoegd als jullie allebei de Nederlandse nationaliteit hebben, of als een van beiden in Nederland woont. En let op de volgorde: wie als eerste een verzoek indient, bepaalt in welk land de scheiding wordt behandeld.
Wie het eerst is, bepaalt het land
Elk land heeft eigen regels voor echtscheiding. Is het verzoek eenmaal in één land ingediend, dan kan het daarna niet meer in een ander land worden ingediend.
Dient je partner het verzoek in Duitsland in en ga jij daarna naar de Nederlandse rechter, dan moet die zich onbevoegd verklaren. Win advies in vóórdat je kiest, niet erna.
Wanneer de Nederlandse rechter bevoegd is
Een verzoek kan niet in een willekeurig land worden ingediend: er moet een band zijn met jullie nationaliteit of jullie woonplaats. Voor Europese landen staan de mogelijkheden in een Europese verordening. De rechter is bevoegd in het land waar:
- jullie allebei wonen;
- jullie als laatste samen woonden, en waar een van beiden nog steeds woont;
- de partij woont tegen wie het verzoek zich richt;
- jullie allebei de nationaliteit van hebben;
- een van beiden woont (dit geldt alleen bij een gezamenlijk verzoek);
- een van beiden meer dan zes maanden woont én de nationaliteit van heeft;
- een van beiden meer dan twaalf maanden woont.
Voor een gezamenlijke echtscheiding komt het in de praktijk neer op twee situaties. Hebben jullie allebei de Nederlandse nationaliteit, dan is de Nederlandse rechter bevoegd, ook als jullie allebei in het buitenland wonen. Is dat niet zo, dan kan het alsnog als een van beiden in Nederland woont.
Bevoegd is niet hetzelfde als Nederlands recht
Is de Nederlandse rechter bevoegd, dan past hij Nederlands recht toe op de vraag óf de echtscheiding kan worden uitgesproken. Daarmee is niet gezegd dat Nederlands recht ook geldt voor jullie vermogen of voor alimentatie. Welk recht daarop van toepassing is, volgt uit andere regels van internationaal privaatrecht. Lees daarover meer bij welk recht geldt.
Waarom mensen voor Nederland kiezen
Snelheid. Een gezamenlijk verzoek wordt in Nederland doorgaans binnen enkele weken afgedaan. In veel andere landen moeten partners eerst een periode uit elkaar zijn, of geldt een wachttijd die kan oplopen tot twee jaar.
Taal en vertrouwdheid. Spreek je Nederlands, dan is een procedure in Nederland een stuk overzichtelijker dan een procedure in een taal en een systeem die je niet kent.
Een lage drempel. De enige grond voor echtscheiding is duurzame ontwrichting, en die hoeft niet te worden bewezen of onderbouwd. Andere landen stellen soms zwaardere eisen.
Toch in een ander land scheiden?
Dat kan een goede keuze zijn, maar laat je dan eerst adviseren over het recht van dat land en over alle gevolgen, ook voor jullie vermogen en pensioen, en voor de erkenning van de scheiding in Nederland.
Veelgestelde vragen
Moeten we allebei in Nederland wonen?
Nee. Hebben jullie allebei de Nederlandse nationaliteit, dan is de Nederlandse rechter bevoegd, ook als jullie allebei in het buitenland wonen. Woont een van beiden in Nederland, dan kan het ook als niet allebei de Nederlandse nationaliteit hebben.
Mijn partner is in het buitenland al een procedure begonnen. Kan ik nog in Nederland scheiden?
In beginsel niet. Het land waar het verzoek als eerste is ingediend, behandelt de zaak. Leg je situatie voor als je twijfelt over de volgorde of de datum, want daar hangt het op.
Wij hebben allebei een andere nationaliteit en wonen allebei buiten Nederland. Kan het dan?
Meestal niet: dan ontbreekt de band met Nederland waarop de bevoegdheid berust. Er zijn uitzonderingen, dus het is de moeite waard om het even te laten nakijken.
Wordt een Nederlandse scheiding in mijn woonland erkend?
Binnen de Europese Unie gebeurt dat doorgaans automatisch. Daarbuiten hangt het van het land af; soms is er een aparte procedure nodig, bijvoorbeeld via een consulaat. Dat regelt het kantoor niet, maar je hoort wel wat er in jouw geval nodig is.